Một thực hành Khắc kỷ
Chủ nghĩa Khắc kỷ và nỗi đau buồn: một thực hành nhẹ nhàng cho những ngày khó khăn nhất
Chủ nghĩa Khắc kỷ không yêu cầu bạn thôi đau buồn. Seneca, khi viết cho những người vừa mất con hay mất bạn, chấp nhận nước mắt là điều tự nhiên và chỉ mong nỗi đau đừng bị thổi phồng hay phô bày cho người khác xem. Thực hành là để nỗi buồn được là chính nó, nhận ra điều bạn đang thêm vào nó, và giữ lấy điều mà mất mát không thể lấy đi: quãng thời gian bạn đã có cùng người ấy.
Người ta thường hình dung các nhà Khắc kỷ là những người nhún vai trước mất mát. Chính những trang viết của họ lại cho thấy điều ngược lại. Seneca đã viết nhiều lá thư và tiểu luận an ủi gửi những người đang chìm trong đau buồn, và trong một lá thư, ông thừa nhận mình đã khóc một người bạn thân nhiều hơn mức ông cho là nên (Thư gửi Lucilius LXIII). Quan điểm của ông là nỗi buồn là điều tự nhiên, và cảm nhận nó không phải là một thất bại của triết học.
Điều ông cảnh báo hẹp hơn thế: thêm vào nỗi đau. Thêm vào có thể là đo nỗi buồn của mình theo kỳ vọng của người khác, cảm thấy phải đau khổ nhiều hơn để chứng minh rằng mình đã yêu thương, hay biến mất mát thành một bản án cho cả cuộc đời mình. Ở đây không có lịch trình và không có mức độ nào là đúng. Nỗi đau buồn cần bao lâu thì sẽ mất bấy lâu. Thực hành dưới đây không phải là cách để kết thúc nỗi đau. Đó là một cách để đi qua một giờ khó khăn, và một cách để giữ người ấy ở gần trong lúc bạn đi qua.
Một thực hành Khắc kỷ nhẹ nhàng cho nỗi đau buồn
Hãy đi thật chậm. Bỏ qua bất kỳ bước nào hôm nay bạn thấy không phù hợp. Ở đây không có gì phải làm cho đúng.
- 1Để nó nặng đúng như nó đang nặng.
Hãy ngồi xuống. Nếu nước mắt đến, cứ để chúng rơi. Chính Seneca gọi nỗi buồn kiểu này là tự nhiên. Ở bước này không có gì cần sửa chữa.
- 2Nhận ra bất cứ điều gì bạn đang thêm vào.
Nhẹ nhàng tự hỏi xem bạn có đang mang thêm gánh nặng nào không: cảm giác tội lỗi vì những điều lẽ ra nên nói, cảm giác rằng mình đang đau buồn sai cách, hay câu chuyện rằng sẽ không bao giờ còn điều gì tốt đẹp nữa. Bạn không cần tranh luận với nó. Chỉ cần nhìn thấy nó.
- 3Gợi lại một ký ức cụ thể.
Không phải một bản tóm tắt mà là một khoảnh khắc: một điều người ấy từng nói, một nơi chốn, một bữa ăn. Seneca viết rằng những gì ta đã chia sẻ với người khác vẫn thuộc về ta, vì quá khứ không thể bị lấy đi (Thư gửi Lucilius XCIX).
- 4Viết một dòng gửi người ấy, hoặc về người ấy.
Một câu là đủ. Nhiều người nhận thấy rằng đặt nó thành lời, một cách riêng tư, khác với việc mang nó trong im lặng.
- 5Làm một điều tử tế cho cơ thể mình.
Uống nước, ăn một chút gì đó, ra ngoài vài phút, hoặc liên lạc với một người. Đau buồn khiến ta mệt mỏi. Chăm sóc bản thân là một phần của việc trân trọng nỗi đau ấy.
Các nhà Khắc kỷ đã viết gì?
Người ấy không thấy đau sao? Có chứ – không đức hạnh nào của con người tước bỏ được cảm giác. Nhưng nỗi sợ thì người ấy không có. Đứng vững, không gì khuất phục nổi, người ấy từ trên cao nhìn xuống những đau đớn của mình.
Ngay cả hình ảnh người hiền triết theo quan niệm Khắc kỷ cũng bao gồm nỗi đau. Seneca nói rõ rằng không đức hạnh nào xóa bỏ được cảm giác. Điều thay đổi là nỗi sợ, và nỗi khổ thêm vào chồng lên trên.
Đừng thêm gì vào nỗi buồn tự nhiên, cũng đừng thổi phồng nó bằng cách bắt chước người khác. Màn trình diễn nỗi đau đòi hỏi ở ta nhiều hơn chính nỗi đau. Ít ai buồn khi không có ai nhìn.
Seneca không yêu cầu ai phải đau buồn ít đi. Ông nói rằng nỗi đau bạn thực sự cảm thấy đã là đủ, và bạn không nợ ai một màn trình diễn nỗi đau ấy.
Sao phải than khóc vì mất người ấy, nếu từng có người ấy cũng chẳng ích gì? Phần lớn những người ta yêu thương vẫn còn ở lại, ngay cả khi số phận đã lấy đi thân xác họ. Quá khứ thuộc về chúng ta – không gì chắc chắn hơn những gì đã từng có.
Đoạn này trích từ lá thư gửi một người bạn, Marullus, vừa mất đứa con trai còn nhỏ, và câu hỏi mở đầu thật khó đọc. Niềm an ủi nằm ở phần tiếp theo: quãng thời gian đã chia sẻ cùng nhau không biến mất. Đó là một trong số ít điều giờ đây hoàn toàn an toàn.
Thêm những đoạn trích Khắc kỷ về cái chết và mất mát →