Epictetus

Trong những hoàn cảnh như thế, con người nên chuẩn bị sẵn điều gì? Điều này: cái gì là của tôi và cái gì không phải, cái gì được phép và cái gì không. Tôi phải chết. Vậy tôi phải vừa chết vừa than khóc sao? Tôi phải bị xiềng xích. Tôi cũng phải than khóc vì điều đó sao?

Có ai ngăn tôi ra đi với nụ cười, với niềm vui, với lòng mãn nguyện không? Bạn sẽ xiềng xích tôi ư? Tôi, bị xiềng xích sao? Bạn có thể xiềng chân tôi, nhưng ngay cả Zeus cũng không thể khuất phục ý chí của tôi.

Bạo chúa sẽ xiềng – cái gì? Đôi chân. Hắn sẽ chém – cái gì? Cái cổ. Điều gì hắn không bao giờ xiềng được hay tước đi được? Ý chí. Vì thế người xưa đã dạy: Hãy biết chính mình. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ, rồi tiến dần tới những việc lớn hơn.

Chính quan niệm của bạn làm bạn bất an. Khi bạo chúa dọa xiềng chân bạn, người coi trọng đôi chân sẽ van xin thương xót. Còn người coi trọng ý chí của mình thì nói: nếu ngài thấy hợp ý, cứ xiềng đi.

Tôi làm điều duy nhất tôi có thể làm: không chìm trong sợ hãi, không gào thét, không trách Thượng Đế. Cái gì đã sinh ra thì phải mất đi. Tôi là một con người, một phần của toàn thể, như một giờ là một phần của ngày.

Khởi đầu của triết học là ý thức về sự yếu kém của chính mình trước những điều thiết yếu. Chúng ta không sinh ra với hiểu biết bẩm sinh nào về hình học hay âm nhạc. Chúng ta học chúng qua rèn luyện có phương pháp, và người không biết thì không tự nhận là mình biết.

Đây là khởi đầu của triết học: nhận ra con người bất đồng với nhau ra sao, truy tìm nguyên nhân, ngờ vực những gì chỉ là vẻ bề ngoài, và khám phá ra một chuẩn mực nào đó – như chúng ta đã tìm ra chiếc cân để đo trọng lượng và cây thước thợ để phân biệt thẳng với cong.

Hãy giữ những gì là của riêng bạn. Đừng đòi những gì thuộc về người khác. Hãy dùng những gì bạn được trao. Khi một thứ bị lấy đi, hãy sẵn lòng buông nó ra và biết ơn quãng thời gian bạn đã có nó.

Mọi thói quen đều được duy trì bằng hành động tương ứng với nó. Thói quen đi bộ nhờ đi bộ, thói quen chạy nhờ chạy. Muốn đọc giỏi thì hãy đọc. Hãy ngừng ba mươi ngày rồi xem điều gì xảy ra.

Sống giữa những người mơ hồ đến thế về điều gì làm họ khổ và vì sao, thật đáng để luôn tự quan sát mình. Tôi có phải một trong số họ không? Tôi có cư xử như một người khôn ngoan và điều độ không?

Nếu một người đặt lợi ích của mình cùng chỗ với sự thánh thiện, điều thiện và bạn bè, thì tất cả đều được giữ vững. Đặt lợi ích một nơi và công lý một nẻo, mọi thứ sẽ sụp đổ dưới sức nặng ấy.

Một người bước vào một quán trọ tốt và, vì ưng ý nơi ấy, quyết định ở lại. Bạn đã quên mục đích của mình. Bạn đâu có lên đường để đến quán trọ này. Bạn chỉ đi ngang qua nó.