Seneca

Chúng ta toan tính những chuyến vượt biển dài ngày, những cuộc hồi hương còn hoãn lại, những chiến dịch quân sự, con đường thăng tiến chậm chạp qua các chức vị – trong khi cái chết lặng lẽ đứng ngay bên cạnh. Vì chỉ hình dung nó giáng xuống người hàng xóm, nên những mất mát mỗi ngày vây quanh mà chúng ta hầu như chẳng thấy.

Không gì khốn khổ hơn nỗi lo âu về những gì tương lai sẽ mang đến. Tâm trí bất an của chúng ta chao đảo vì nỗi sợ không rõ nguyên do. Làm sao tránh được điều này? Bằng cách đừng để đời mình cứ vươn mãi về phía trước, mà thu nó về với chính nó.

Hãy sắp đặt tâm trí như thể bạn đã đi đến tận cùng. Đừng trì hoãn điều gì. Hãy cân sổ đời mình mỗi ngày. Khiếm khuyết lớn nhất của đời người là nó luôn dang dở, và luôn có một phần bị gác lại.

Những biến đổi thất thường của vận may có thể gây xáo trộn gì, nếu bạn đứng vững trước những điều bất định? Vậy hãy bắt đầu sống ngay, Lucilius thân mến – và coi mỗi ngày mới là một cuộc đời riêng.

Hãy rũ bỏ cơn khát sống này. Nỗi khổ đến vào lúc nào chẳng mấy quan trọng – sớm muộn gì bạn cũng phải chịu. Điều đáng kể không phải đời bạn dài bao nhiêu, mà là nó cao quý thế nào.

Mỗi ngày, mỗi giờ đều phơi bày sự nhỏ nhoi của chúng ta – thêm một bằng chứng rằng ta đã quên mất mình mong manh đến đâu. Khi ta toan tính cho muôn đời sau, những khoảnh khắc ấy buộc ta ngoái nhìn lại, nơi Thần Chết đang chờ.

“Này Meliboeus, hãy ghép cây lê ngay đi; hãy trồng nho cho thẳng hàng.” Thế nhưng thật dại dột biết bao khi sắp đặt đời mình như thể nắm trong tay ngày mai. Thật điên rồ biết bao khi vạch những kế hoạch xa xôi cho một tương lai chẳng ai làm chủ.

Hãy nghĩ đến người nói: “Tôi sẽ mua sắm, xây cất, cho vay, thu nợ, giành lấy danh vọng, rồi về già sẽ an hưởng nhàn nhã.” Mọi điều như thế đều bấp bênh, ngay cả với người may mắn. Không ai trong chúng ta nắm được quyền gì trên những ngày phía trước.

Thứ ta nắm chặt lại tuột mất; sự tình cờ xen ngang chính cái giờ ta đã nhồi đầy kế hoạch. Thời gian trôi theo quy luật của nó, nhưng trong bóng tối – sự chắc chắn của Tự nhiên có ích gì khi con đường của tôi lại bất định?

Chính cái ngày bạn sợ hãi như dấu chấm hết của mọi thứ lại là bình minh của sự vĩnh hằng nơi bạn. Sao còn chần chừ? Hãy đặt gánh nặng xuống – bạn đã từng rời bỏ một chốn ẩn náu bằng xác thịt một lần rồi.

Đôi khi phải níu hơi thở cuộc sống lại, giữ nó nơi đầu môi, dù phải chịu đau đớn lớn, vì những người thân yêu đang trông cậy vào ta. Người tốt sống không phải chừng nào mình thích, mà chừng nào bổn phận còn ràng buộc.

Vượt biển hay chuyển từ thành phố này sang thành phố khác thì có ích gì? Nếu muốn bỏ lại phiền muộn, bạn không cần một nơi chốn khác, mà cần một con người khác nơi chính mình. Dù chọn xứ sở nào, bạn cũng mang theo con người của mình.